អង្គការសហប្រជាជាតិកំណត់និយមន័យ “ការសម្លាប់តាមទំនើងចិត្ត” ជាការដកហូតជីវិតតាមអំពើចិត្តដែលជាលទ្ធផលនៃការសម្លាប់មនុស្សដោយអនុវត្តទៅតាមបទបញ្ជារបស់ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលជាមួយនឹងភាពស្មុគស្មាញ ឬការអត់ឱន ឬលើកលែងទោសដោយគ្មាននីតិវិធីតុលាការ ឬច្បាប់ណាមួយឡើយ ហើយ “ការប្រហារជីវិតក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ” គឺជាការសម្លាប់ដែលបានប្រព្រឹត្តនៅក្រៅនីតិវិធីតុលាការ ឬក្រៅដំណើរការច្បាប់ ទន្ទឹមនឹងនេះ វាល្មើសទាំងច្បាប់ជាតិ និងច្បាប់អន្តរជាតិដែលពាក់ព័ន្ធនានា។46<\/a><\/sup> យោងតាមលិខិតុបរណ៍ច្បាប់ជាធរមាន និយមន័យនេះក៏រួមបញ្ចូលការសម្លាប់ដោយហ្វូងមនុស្សទៅក្នុងចំណោមគុណវុឌ្ឍិជាច្រើនទៀតដែរ។47<\/a><\/sup> តាមរយៈទ្រឹស្តីដែលមនុស្សភាគច្រើនបានដឹងមកហើយនោះ រដ្ឋតែមួយគត់ដែលមានសិទ្ធិផ្តាច់មុខលើការប្រើប្រាស់អំពើហឹង្សាដោយស្របច្បាប់ ព្រោះថាបុគ្គលម្នាក់ៗបានសំរេចប្រគល់សិទ្ធិប្រើអំពើហឹង្សាដល់រដ្ឋ ហើយពួកគេពឹងផ្អែកលើស្ថាប័នរដ្ឋដើម្បីប្រើប្រាស់វានៅពេលចាំបាច់។ ចំពោះនិទណ្ឌភាពនៃគោលការណ៍នេះ រដ្ឋក៏ចាំបាច់ក្នុងការធ្វើអន្តរាគមន៍ផងដែរនៅពេលដែលពលរដ្ឋប្រើអំពើហឹង្សាប្រឆាំងនឹងគ្នា។48<\/a><\/sup>នៅក្នុងប្រទេសមួយដែលគ្រប់គ្រងដោយនីតិរដ្ឋ ដូចប្រទេសកម្ពុជាដែលបានប្រកាសដោយបុព្វកថារដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៩៣49<\/a><\/sup> ដើម្បីប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាដោយស្របច្បាប់បាន កម្ពុជាត្រូវតែគោរពតាមក្របខ័ណ្ឌនៃច្បាប់ដែលត្រូវអនុវត្តដោយប្រទេសនិងពលរដ្ឋកម្ពុជាទាំងអស់ ព្រមទាំងគោរពតាមសេចក្តីវិនិច្ឆ័យនៃអំណាចតុលាការផងដែរ។50<\/a><\/sup><\/p> ឈុតឆាកនៃអំពើហិង្សាដោយហ្វូងមនុស្ស។ គំនូរត្លុកដោយក្រុមការងារអូឌីស៊ី គូរនៅថ្ងៃទី ១៦ ខែតុលាឆ្នាំ ២០១៩ ។ ក្រោមអាជ្ញាប័ណ្ណ CC BY 2.0.<\/a><\/p><\/div> “អំពើហឹង្សាក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ” គឺជាពាក្យដែលគេប្រើចំពោះសកម្មភាពហឹង្សានានានៃ “ការកាត់ទោសដោយមហាជន” (តុលាការមហាជន) ដែលវាត្រូវបានគេពណ៌នាថា ជាការឆ្លើយតបពីសំណាក់ពលរដ្ឋ និងអ្នកដំណើរឆ្លងកាត់ ដែលជារឿយៗ វាជាប្រតិកម្មឬការសងសឹកភ្លាមៗនៅពេលមានព្រឹត្តិការណ៍មួយកើតឡើងពាក់ព័ន្ធទៅនឹងបទល្មើសជាក់ស្តែងឬគិតទុកជាមុន។51<\/a><\/sup> ភាគច្រើននៃករណីទាំងនេះត្រូវបានជួបប្រទះច្រើនលើករណីគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍នៅពេលដែលជនបង្កគ្រោះថ្នាក់ព្យាយាមរត់គេចចេញពីកន្លែងកើតហេតុ (“បុកហើយបើករត់”) ករណីលួចឆក់ ឬសូម្បីតែការចោទប្រកាន់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើអាបធ្មប់។52<\/a><\/sup> អស់រយៈពេលជាច្រើនទស្សវត្សមកនេះ ដោយគិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០២53<\/a><\/sup> មកទាល់បច្ចុប្បន្ននេះ សកម្មភាពអំពើហឹង្សាទាំងនេះនៅតែបន្តកើតឡើងជាដដែលៗ ហាក់ដូចជាមិនអាចឈានទៅរកទីបញ្ចប់បានទាល់តែសោះ បើទោះបីជាមានការអំពាវនាវម្តងហើយម្តងទៀតពីសំណាក់តំណាងសហគមន៍អន្តរជាតិយ៉ាងណាក៏ដោយ។54<\/a><\/sup><\/p> បាតុភូតនេះបង្ហាញពីកម្សោយជាច្រើនដែលនៅតែបន្តជះឥទ្ធិពលដល់ប្រទេសកម្ពុជា និងប្រព័ន្ធតុលាការរបស់ខ្លួន។ មន្ត្រីយុត្តិធម៌ម្នាក់ បានមានប្រសាសន៍ថា អំពើហឹង្សានៅតាមដងផ្លូវនេះជារោគសញ្ញានៃ “ជំងឺសង្គមដ៏រ៉ាំរ៉ៃ” មួយ55<\/a><\/sup> ដែលលោកចាត់ទុកថាជាការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ពលរដ្ឋកម្ពុជាចំពោះស្ថាប័នយុត្តិធម៌របស់លោក។ ការណ៍នេះក៏បង្ហាញពីភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពនៃការងាររបស់មន្ត្រីប៉ូលីសក្នុងការបង្ការ និងចាប់ខ្លួនឧក្រិដ្ឋជន រួមទាំងអ្នកប្រព្រឹត្តបទល្មើសផ្សេងទៀត ដើម្បីផ្តល់យុត្តិធម៌ដោយការតាមចាប់ពួកគេ និងបញ្ជូនទៅកាន់ពន្ធនាគារដើម្បីទទួលទណ្ឌកម្មឱ្យបានសាកសមទៅនឹងអំពើរបស់ពួកគេ។56<\/a><\/sup> លើសពីនេះទៅទៀត ប្រព័ន្ធតុលាការរបស់ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានគេសន្មត់ថាមិនគួរឱ្យទុកចិត្ត ដោយជឿថា វាមិនឆ្លើយតបនឹងការរំពឹងទុករបស់សង្គមនោះទេ។ 57<\/a><\/sup><\/p> ជាឧទាហរណ៍ មានករណីគ្រោះថ្នាក់ចរាចណ៍ជាច្រើនអាចលើកយកមកបង្ហាញពីស្ថានភាពនេះបាន។ ដូចជាករណីបុកហើយបើករត់ជាដើម អ្នកដែលត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍នេះសុខចិត្តជ្រើសរើសយកការបើករត់គេចពីហេតុការណ៍ ជាជាងឈប់រថយន្តដើម្បីចុះជួយជនរងគ្រោះ និងនៅតទល់ជាមួយនឹងកំហឹងមហាជន។ មានអ្នកខ្លះព្យាយាមរត់ទៅឆ្ងាយតាមតែអាចធ្វើបានដើម្បីទៅជ្រកនៅប៉ុស្តិ៍ប៉ូលីស ដែលជួយគេប្រឆាំងនឹងការកាត់ទោសដោយមហាជន។ លើសពីនេះទៅទៀត ចំពោះអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនក្នុងរឿងក្ដីករណីបុកហើយបើករត់ជាច្រើន ការកាត់ទោសរបស់ចៅក្រមច្រើនតែមានកម្រិតស្រាលហើយសំណងសម្រាប់ជនរងគ្រោះគឺអាចនឹងគ្មាន ឬអោយទាបបំផុត។58<\/a><\/sup> ករណីទាំងនេះមិនបានជួយដោយក្រុមប៉ូលីសក្នុងការស៊ើបអង្កេតអ្វីក្រៅពីតម្រូវឱ្យមានថែមសេវាក្រៅ ដែលវាអាស្រ័យលើសមត្ថភាពនៃការចំនាយរបស់ជនរងគ្រោះ ហើយវាមិនមែនជាសេវាសាធារណៈដែលគួរតែផ្តល់ដោយមិនគិតកម្រៃ និងបើកចំហដល់ជនគ្រប់គ្នាដោយស្មើភាពនោះទេ។59<\/a><\/sup><\/p> ជាលទ្ធផល ពីហឹង្សាតាមដងផ្លូវនៅប្រទេសកម្ពុជាទៅអនាគត អំពើហឹង្សាដោយហ្វូងមនុស្សហាក់នឹងក្លាយជាមធ្យោបាយតែមួយគត់ដែលត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីធានាឱ្យបាននូវយុត្តិធម៌ឆាប់រហ័ស និងយុត្តិធម៌សម្រាប់ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃបទល្មើស។60<\/a><\/sup> អស់រយៈពេលជាយូរមកហើយ អាជ្ញាធរនៅតែអសកម្មនៅចំពោះបាតុភូតបែបនេះ។61<\/a><\/sup> នេះអាចត្រូវបានពន្យល់ដោយសារ កង្វះមធ្យោបាយ និងឆន្ទៈនយោបាយដើម្បីព្យាយាមគ្រប់គ្រងក្រុមមនុស្សមានដល់ទៅរាប់រយនាក់ ដែលកំពុងស្វែងរកគោលដៅត្រឹមត្រូវ។ លើសពីនេះក្នុងករណីខ្លះ មន្ត្រីប៉ូលីសអាចធ្វើជាសាក្សីនៅកន្លែងកើតហេតុ ប៉ុន្តែពួកគេជ្រើសរើសមិនធ្វើវាទៅវិញដោយសារតែភាពភ័យខ្លាចដែលអាចនឹងមានការវាយប្រហារពីសំណាក់ហ្វូងមនុស្សដែលកំពុងពោរពេញទៅដោយកំហឹង ឬអាចដោយសារតែកង្វះការបណ្តុះបណ្តាលនិងការយល់ដឹងអំពីក្រមសីលធម៌ មន្ត្រីប៉ូលីសជាច្រើនអាចនឹងចាត់ទុកថា អំពើហឹង្សាក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការជាអំពើស្របច្បាប់។62<\/a><\/sup><\/p> យ៉ាងណាមិញ វាពិតជាចាំបាច់ណាស់ក្នុងការបង្ហាញឡើងវិញថា អំពើហឹង្សាដោយហ្វូងមនុស្ស គឺជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ។ ក្រមព្រហ្មទណ្ឌរួមបញ្ចូលបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌទាំងអស់ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើនៃ “ការកាត់ទោសដោយមហាជន” ដែលរួមមានមនុស្សឃាត ទារុណកម្ម និងអំពើឃោរឃៅ អំពើហឹង្សាដោយទារុណកម្ម និងការគំរាមកំហែង។63<\/a><\/sup> ថ្វីបើរាល់ការប្រព្រឹត្តខុសដែលអាចនឹងត្រូវដាក់ការស្តីបន្ទោសដល់បុគ្គលនោះ ប៉ុន្តែនៅក្នុងប្រទេសមួយដែលគ្រប់គ្រងដោយនីតិរដ្ឋ មនុស្សម្នាក់ៗនៅតែបន្តទទួលបានការការពារដោយច្បាប់។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជារួមមានជំពូកមួយស្តីពីសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ64<\/a><\/sup> ដែលទទួលស្គាល់ និងគោរពសិទ្ធិមនុស្សដូចដែលបានចែងនៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស65<\/a><\/sup> និងសន្ធិសញ្ញាសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិទាំងអស់។66<\/a><\/sup> បុគ្គលម្នាក់ៗត្រូវបានការពារដោយសិទ្ធិមូលដ្ឋានជាច្រើន ជាពិសេសដោយសមភាពនៅចំពោះមុខច្បាប់67<\/a><\/sup> ដូចជា សិទ្ធិរស់រានមានជិវិត សិទ្ធិសេរីភាព សិទ្ធិទទួលបានសន្តិសុខ68<\/a><\/sup> សិទ្ធិក្នុងការសន្មត់ជាមុនថាគ្មានទោស និងសិទ្ធិការពារក្តីតាមផ្លូវច្បាប់69<\/a><\/sup> ការហាមប្រាណមិនឱ្យមានការរើសអើង70<\/a><\/sup> និងការហាមប្រាណមិនឱ្យមានការរំលោភបំពានលើរាងកាយ។71<\/a><\/sup><\/p> យោងតាមសន្ធិសញ្ញាសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិដែលមានព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាភាគី រួមទាំងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងក្រមព្រហ្មទណ្ឌ រាជរដ្ឋាភិបាលនៃកម្ពុជាមានកាតព្វកិច្ចដើម្បីបង្ការការកើតឡើងនៃការសម្លាប់ដោយហ្វូងមនុស្ស។ ជាការពិតណាស់ ចាប់តាំងពីដើមទសវត្សឆ្នាំ២០០០ ជាពេលនៃអំពើហឹង្សាក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការបានឈានដល់កម្រិតគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ ចំនួនករណីដែលបានរាយការណ៍បានថយចុះបន្តិចម្តងៗ ជាមួយនឹងស្ថេរភាពនយោបាយ និងការបើកទីផ្សារសេដ្ឋកិច្ចដែលធ្វើឱ្យមានលទ្ធភាពធានាបាននូវបរិយាកាសសន្តិភាពនៅកម្ពុជា។72<\/a><\/sup> យ៉ាងណាមិញ ករណីនៃការសម្លាប់ខ្លះនៅតែជាប្រធានបទធំនៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដែលរូបភាព និងវីដេអូនៃអំពើសម្លាប់ដោយហ្វូងមនុស្សនេះ ត្រូវបានគេយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងសារព័ត៌មាន និងចែកចាយបន្តតាមបណ្តាញផ្សព្វផ្សាយសង្គមយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ការអនុវត្តបែបនេះកំពុងតែជួយបង្កើនភាពស្របច្បាប់នៃទង្វើទាំងនោះនៅក្នុងក្រសែភ្នែកប្រជាជនកម្ពុជា ដោយធ្វើឱ្យការប្រើអំពើហឹង្សាក្លាយទៅជារឿងសាមញ្ញនិងធម្មតាដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងឥរិយាបទប្រឆាំងនឹងសង្គម។73<\/a><\/sup> លើសពីនេះ ការធ្វើឱ្យអំពើហឹង្សាកាន់តែមានប្រជាប្រិយភាព ទំនងនឹងក្លាយជាការបង្ហាញនូវអសន្តិសុខសង្គម74<\/a><\/sup> ដែលបណ្តាលមកពីដោយការផ្លាស់ប្តូរខាងសេដ្ឋកិច្ច ភាពតានតឹងជាតិនិយម ដូចជាការកើនឡើងនូវសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាម និងការលំបាកផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។75<\/a><\/sup><\/p> ការរក្សាសន្តិភាព និងការកសាងសមត្ថភាពដើម្បីប្រសិទ្ធិភាពការងារសម្រាប់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ និងមន្ត្រីប៉ូលីស គឺជាកិច្ចការចាំបាច់ក្នុងចំណោមអាទិភាពផ្សេងទៀតរបស់រដ្ឋាភិបាល ដូចដែលមាននៅក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រចតុកោណ។76<\/a><\/sup> កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនានាក៏ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីស្វែងរកនិងកាត់ទោសជនល្មើសនៃការសម្លាប់ដោយហ្វូងមនុស្ស ហើយមនុស្សជាច្រើនត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅក្នុងការស៊ើបអង្កេតនៃករណីឃាតកម្មក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការពីរផ្សេងគ្នា។77<\/a><\/sup><\/p> យ៉ាងណាមិញ នៅមានផ្លូវវែងឆ្ងាយទៀតដើម្បីធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅរកការលុបបំបាត់បាតុភូតនេះ។ តាមរយៈរបាយការណ៍ថ្មីមួយដែលចេញផ្សាយដោយការិយាល័យឧត្តមស្នងការទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស (OHCHR) របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានលើកឡើងថា ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងបញ្ហានេះវាទាមទារឱ្យមានការបង្កើតក្រមខណ្ឌច្បាប់មួយដែលច្បាស់លាស់ និងមានប្រសិទ្ធិភាព ប៉ុន្តែរួមទាំងវិធានការដើម្បីបង្ការ និងការបណ្តុះបណ្តាលដល់ទាំងប្រជាពលរដ្ឋ និងមន្ត្រីអនុវត្តន៍ច្បាប់។78<\/a><\/sup> ជាបឋម ការយល់ដឹងអំពីនីតិរដ្ឋនៅមិនទាន់ទទួលបានពេញលេញនៅឡើយទេ ហើយប្រហែលដោយសារការបាក់ទឹកចិត្តជាមួយនឹងអារម្មណ៍អយុត្តិធម៌ដែលលេចចេញពីស្ថាប័ននានា។ ទោះបីជាទោសប្រហារជីវិតត្រូវបានលុបចោលតាំងពីក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ ក៏ដោយ មនុស្សជាច្រើននៅតែយល់ថា ការសម្លាប់ជាដំណោះស្រាយដ៏សាកសមដើម្បីដាក់ទណ្ឌកម្មឧក្រិដ្ឋជនជាពិសេសជនរំលោភផ្លូវភេទ និងចោរកម្ម។79<\/a><\/sup><\/p> រដ្ឋាភិបាល តាមរយៈតំណាងរបស់ខ្លួនមាន នាយករដ្ឋមន្ត្រី80<\/a><\/sup> និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ81<\/a><\/sup> បានលើកឡើងជាសាធារណៈ ដើម្បីក្រើនរំលឹកពលរដ្ឋកុំប្រើប្រាស់អំពើហឹង្សាដោយផ្ទាល់ និងសំណូមពរពួកគេទុកភារកិច្ចទាំងនេះជូនប៉ូលីសដើម្បីចាត់ចែង។ អ្នកនាំពាក្យរបស់ក្រសួងយុត្តិធម៌ក៏បានមានប្រសាសន៍ដែរថា រដ្ឋាភិបាលបានកំពុងធ្វើការស្វែងរកដំណោះស្រាយសម្រាប់បញ្ហាមួយនេះដោយមានការសហប្រតិបត្តិការជាមួយនឹងដៃគូពាក់ព័ន្ធនានា ដោយរួមមានទាំងការិយាល័យឧត្តមស្នងការសិទ្ធិមនុស្សប្រចាំនៅកម្ពុជាផងដែរ។82<\/a><\/sup> រដ្ឋាភិបាលទទូចឱ្យប្រើប្រាស់ការអប់រំ និងការផ្សព្វផ្សាយគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្សដល់ប្រជាជនក៏ដូចជា ការពង្រឹងសមត្ថភាពរបស់កងកម្លាំងប៉ូលីសផងដែរ។83<\/a><\/sup> មានករណីថ្មីៗ ត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ជាមតិសាធារណៈថា រដ្ឋាភិបាលបានពិចារណារកការស៊ើបអង្កេត និងការកាត់ក្តីដែលមានប្រសិទ្ធិភាព និងឆាប់រហ័ស។84<\/a><\/sup><\/p> ជាលទ្ធផល វាបង្ហាញថាការអនុវត្តច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌតាមកម្រិតស្តង់ដារអន្តរជាតិគ្រាន់តែជាជំហានដំបូងក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើហិង្សាតែប៉ុណ្ណោះ។ យោងតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍ការិយាល័យឧត្តមស្នងការទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ រដ្ឋត្រូវធានាឱ្យមានការអនុវត្តច្បាប់ទាំងនេះប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។85<\/a><\/sup> សង្គមស៊ីវិលរួមជាមួយស្ថាប័នសាធារណៈគួរលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងដើម្បីជួយពលរដ្ឋក៏ដូចជាអ្នកអនុវត្តច្បាប់និងមន្ត្រីយុត្តិធម៌ឱ្យបានយល់ថា អំពើហឹង្សាក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការគឺជាឧក្រិដ្ឋកម្មហើយមិនគួរត្រូវបានការអត់ឱននៅក្នុងសង្គមដែលមានការប្តេជ្ញាដើម្បីការពារសិទ្ធិមនុស្សនោះទេ។ ការណ៍នេះក៏តម្រូវឱ្យមានការបង្កើននូវធនធានដែលអាចរកបានសម្រាប់មន្ត្រីប៉ូលីសដើម្បីធ្វើអន្តរាគមន៍ និងទប់ស្កាត់អំពើហឹង្សារបស់ហ្វូងមនុស្ស ប៉ុន្តែអ្វីដែលរឹតតែសំខាន់ជាងនេះទៅទៀតនោះគឺត្រូវធ្វើការស៊ើបអង្កេត និងចាប់ខ្លួនអ្នកដែលទទួលខុសត្រូវ ដើម្បីលុបបំបាត់វប្បធម៌និទណ្ឌភាព។86<\/a><\/sup><\/p><\/body><\/html>\n![\"\"](\"https:\/\/opendevelopmentcambodia.net\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2019\/10\/5A02BE1E-21D3-42E0-BA62-0A34E1459AE5-1024x745.jpg\")
<\/a>\u17af\u1780\u179f\u17b6\u179a\u1799\u17c4\u1784<\/h4>