បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) និងព័ត៌មានបន្លំនៅលើកម្មវិធីឌីជីថល
បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) បានផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលព័ត៌មានត្រូវបានផលិត និងចែករំលែក ប៉ុន្តែវាក៏បានបង្កើនការរីករាលដាលនៃព័ត៌មានភ័ន្តច្រលំ និងព័ត៌មានបន្លំផងដែរ។ នៅក្នុងសេចក្ដីព្រាងយុទ្ធសាស្ដ្រជាតិស្ដីពីបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (២០២៥-២០៣០) សុចរិតភាពព័ត៌មានគឺជាធាតុមួយដែលមិនត្រូវបានមើលរំលងនោះឡើយ។
នៅក្នុងបរិបទនេះ កិច្ចពិភាក្សាស្តីពី «AI និងព័ត៌មានបន្លំនៅលើកម្មវិធីឌីជីថល» ត្រូវបានរៀបចំឡើង។ ក្រោមការសម្របសម្រួលដោយលោក តាំង ប៊ុនហុង ប្រធាននាយកដ្ឋានគោលនយោបាយ និងនីតិកម្មនៃអគ្គលេខាធិការដ្ឋានគណៈកម្មាធិការរដ្ឋាភិបាលឌីជីថល កិច្ចពិភាក្សានេះមានការចូលរួមពីឯកឧត្តម ទេព អស្នារិទ្ធ អនុរដ្ឋលេខាធិការ និងជាអ្នកនាំពាក្យក្រសួងព័ត៌មាន លោក Toby Mendel នាយកប្រតិបត្តិនៃមជ្ឈមណ្ឌលច្បាប់ និងប្រជាធិបតេយ្យ និងអ្នកជំនាញនៃអង្គការយូណេស្កូ លោក ណុប វី នាយកប្រតិបត្តិនៃខេមបូចា និងលោក Naveen Vasudeva ស្ថាបនិកនៃ Strategic Capital Risk Expert of CyberTree Paradox LTD។ វាគ្មិនទាំងអស់បានចែករំលែកការយល់ឃើញអំពីផលប៉ះពាល់នៃការក្លែងបន្លំដែលបង្កើតឡើងដោយ AI ដល់សង្គម សារព័ត៌មាន និងស្ថាប័ន ក៏ដូចជាវិធីសាស្ដ្រដែលត្រូវការក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យទាំងអស់នេះ។
លោក Toby Mendel បានចាប់ផ្តើមការជជែកដោយពន្យល់ពីភាពខុសគ្នារវាងព័ត៌មានភ័ន្តច្រលំ (ព័ត៌មានក្លែងក្លាយដែលចែករំលែកដោយមិនដឹងខ្លួន ឬមិនមានចេតនា) និងព័ត៌មានបន្លំ (ព័ត៌មានក្លែងក្លាយចែករំលែកដោយចេតនា)។ លោកបានប្រាប់ទៅកាន់អ្នកចូលរួមថា ព័ត៌មានមិនពិតត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាយូរមកហើយមុនពេលមាន AI ទៅទៀត ប៉ុន្តែអ្វីដែលគួរឱ្យបារម្ភនោះ គឺសមត្ថភាពដ៏មិនធ្លាប់មានដែល AI អាចធ្វើឱ្យព័ត៌មានមិនពិតនោះបង្កើត និងចែករំលែកបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងទូលំទូលាយ។
លោកបានកត់សម្គាល់ថា ព័ត៌មានភ័ន្តច្រលំបានបង្កគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសចំពោះកុមារ ដែលផល់ប៉ះពាល់ទាំងនោះ ជារឿយៗគឺពិបាកក្នុងការវាស់វែងឱ្យបានស៊ីជម្រៅ។ ជាពិសេសនោះ បច្ចេកវិទ្យាបន្លំរូបភាព វីដេអូ ឬសម្លេង (DeepFake) អាចបំផ្លាញកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានប្រឌិតក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មាននាទីប៉ុណ្ណោះ។ AI ពុំចាំបាច់ទាល់តែបង្កើតព័ត៌មានមិនពិតទេ ប៉ុន្តែវាបានប្រើប្រាស់ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាននេះបានយ៉ាងឆាប់រហ័សផងដែរ។ លោកបានជំរុញឱ្យសាធារណជនកុំធ្វើគិត ឬប្រកាន់ភ្ជាប់ថា ការមិនមានទំនួសខុសត្រូវ ឬឥរិយាបថមិនមានសីលធម៌នៅលើអ៊ីនធឺណិតជារឿងធម្មតា ដោយសង្កត់ធ្ងន់ថាការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិតដោយចេតនាគួរតែត្រូវបានដាក់ទោសទណ្ឌយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ដើម្បីរួមចំណែកដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងជាសកល លោកបានលើកយកគោលការណ៍ណែនាំ និងឧបករណ៍នានារបស់អង្គការយូណេស្កូមកបង្ហាញ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីឱ្យបុគ្គល និងស្ថាប័នធ្វើការស្វែងយល់ និងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងព័ត៌មានមិនពិត។
ឯកឧត្តម ទេព អស្នារិទ្ធ បានពន្យល់ថា ប្រទេសកម្ពុជាពិតជាកំពុងប្រឈមនឹងព័ត៌មានមិនពិតដូចទៅនឹងប្រទេសផ្សេងទៀត ដូចជាប្រទេសកាណាដាផងដែរ ដែលនៅក្នុងនោះប្រហែលជាខ្លាំងជាងនេះទៅទៀត។ ដោយហេតុថាប្រទេសកម្ពុជា ជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ប្រជាជនកម្ពុជាភាគច្រើនមិនទាន់ដឹងពីរៀបប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល និង AI ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យពួគេកាន់តែងាយរងគ្រោះទៅនឹងរបាយកលតាមអ៊ីនធឺណិត។ លោកបានចង្អុលបង្ហាញថា សូម្បីតែប្រទេសជឿនលឿនដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ជួបប្រទះបញ្ហាទាំងនេះផងដែរ នៅពេលដែលព័ត៌មានមិនពិតបង្កើតឡើងដោយ AI ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរមតិសាធារណៈក្នុងអំឡុងពេលដែលរៀបចំការបោះឆ្នោត។
ត្រលប់មកវិស័យប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងសារព័ត៌មានវិញ លោក ណុប វី បានពន្យល់ពីផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់នៃព័ត៌មានមិនពិតនៅក្នុងវិស័យសារព័ត៌មាន។ ជារឿយៗ វាត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយលឿនរហ័សជាងព័ត៌មានដែលមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ត្រឹមត្រូវ ធ្វើឱ្យវាលប់លើព័ត៌មានចេញដោយសារព័ត៌មានដែលទទួលស្គាល់ដោយច្បាប់។ ជាលទ្ធផល ទំនុកចិត្តលើស្ថាប័នសារព័ត៌មានកំពុងតែធ្លាក់ចុះ ដែលធ្វើឱ្យសាធារណជនកាន់តែពិបាកបែងចែករវាងព័ត៌មានដែលគួរឱ្យទុកចិត្តបាន និងមាតិកាដែលប្រឌិតឡើង ដោយសារតែព័ត៌មានមិនពិតជាច្រើនត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយ។ ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការរីករាលដាលនៃព័ត៌មានមិនពិតនេះ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់លើការអនុវត្តល្អៗចំនួនពីរ រួមមាន ការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភពមុនពេលចែករំលែកព័ត៌មានណាមួយ និងជៀសវាងការជឿទុកចិត្តលើខ្លឹមសារដោយងងឹតងងុល ជាពិសេសមាតិកាដែលត្រូវបានបង្ហោះនៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ដែលជាទីកន្លែងដែលយើងតែងតែឃើញមានការរីករាលព័ត៌មានមិនពិត។
ទន្ទឹមនឹងនេះ លោក Toby Mendel ក៏បានលើកឡើងថា ព័ត៌មានមិនពិតមានការថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងរយៈពេល២ឆ្នាំកន្លងមកនេះ ដោយសារកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ក្រសួងព័ត៌មាន។ គំនិតផ្តួចផ្តើមសំខាន់ៗរួមមាន ការពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងចំណោមក្រសួងពាក់ព័ន្ធដើម្បីដោះស្រាយព័ត៌មានភ័ន្តច្រលំ ការពង្រឹងជំនាញ និងវិជ្ជាជីវៈរបស់អ្នកសារព័ត៌មាន និងអង្គភាពសារព័ត៌មាន ការបង្កើតកម្មវីធីផ្ទៀងផ្ទាត់ដែលគាំទ្រដោយរដ្ឋាភិបាលសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការពិនិត្យភាពត្រឹមត្រូវនៃព័ត៌មាន និងតម្រូវឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានបំពេញការងារដោយគោរពតាមស្តង់ដារវិជ្ជាជីវៈ និងទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រពីរដ្ឋាភិបាលជាមុន។
យោងតាមគំនិតរបស់អ្នកជំនាញហានិភ័យមូលធន លោក Naveen Vasudeva បានលើកឡើងពីសារៈសំខាន់នៃការវិនិយោគទៅលើបច្ចេកវិទ្យាដើម្បីទប់ស្កាត់ និងវិធានការសុវត្ថិភាពឌីជីថល។ លោកបានពន្យល់ពីដំណោះស្រាយដែលមានលក្ខណៈបត់បែន និងប្រសិទ្ធិភាព ឬឆ្នៃប្រឌិតខ្លាំង កំពុងត្រូវបានសិក្សា ដើម្បីយកទៅឆ្លើយតបនឹងបញ្ហាព័ត៌មានមិនពិតដែលកំពុងតែវិវត្ត ក្នុងគោលបំណងធានាថាសង្គមទាំងមូលអាចមានសមត្ថភាពខ្ពស់ប្រឈមជាមួយបញ្ហានេះ។
ដើម្បីរួមចំណែកទៅដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងខាងលើ អង្គការទិន្នន័យអំពីការអភិវឌ្ឍ (អូឌីស៊ី) ដែលគាំទ្រដោយយូអិនឌីភី កម្ពុជា បានរៀបចំសិក្ខាសាលាបណ្តុះបណ្តាលគ្រូបង្គោលស្ដីពីអក្ខរកម្មប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ព័ត៌មាន និងឌីជីថល (MIDL) សម្រាប់អ្នកចូលរួមចំនួន ២៤ នាក់ ក្នុងនោះស្រី ៥ នាក់ មកពីលេខាធិការដ្ឋានគណៈកម្មាធិការជាតិសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ រដ្ឋបាលក្រុង សាលាជាតិរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅក្រុងខេត្តកំពង់ចាម (ខេត្តកំពង់ចាម) ក្រុងបានលុង (ខេត្តរតនគិរី) ក្រុងសៀមរាប (ខេត្តសៀមរាប) និងនៅក្រុងភ្នំពេញ ចាប់ពីថ្ងៃទី២២ ដល់ថ្ងៃទី២៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥។ សិក្ខាសាលានេះ បានបណ្ដុះបណ្ដាលសមត្ថភាព និងជំនាញរបស់អ្នកចូលរួម ដែលចាំបាច់ក្នុងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីឌីជីថលដោយមានទំនួលខុសត្រូវ និងយកទៅចែករំលែកជាសមាជិកផ្សេងទៀតដោយរៀបចំវគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលនៅក្នុងសហគមន៍ខ្លួន។
ជាផ្នែកមួយនៃគម្រោងកម្ពុជា និងឡាវសម្រាប់ការយល់ដឹង និងការត្រៀមខ្លួន (CLAP) អង្គការអូឌីស៊ីក៏បានរៀបចំសិក្ខាសាលាបណ្ដុះបណ្ដាលគ្រូបង្គោលស្ដីពីអក្ខរកម្មប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងព័ត៌មាន កាលពីថ្ងៃទី៧ ដល់ថ្ងៃទី៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ នៅសាកវិទ្យាល័យឯកទេសនៃកម្ពុជា សាខាខេត្តកំពង់ធំ ក្រោមការគាំទ្រពីអង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី និងកិច្ចសហការពីគណៈកម្មាធិការជាតិសម្រាប់ការសិក្សាពេញមួយជីវិត (គ.ជ.ស.ជ.)។ សិក្ខាសាលានេះ មានគោលបំណងពង្រឹងសមត្ថភាពអ្នកចូលរួមក្នុងការសម្គាល់ និងវិភាគព័ត៌មានពិត ឬមិនពិត ក្រៅពីសហការជាមួយគ្នាដើម្បីរៀបចំមេរៀនយកទៅផ្សព្វផ្សាយបន្តជាមួយសមាជិកសហគមន៍។
នៅក្នុងគម្រោង CLAP នេះ សិក្ខាសាលាបណ្ដុះបណ្ដាលគ្រូបង្គោលសរុបចំនួន២ ត្រូវបានរៀបចំឡើង។ ដោយទទួលបានការគាំទ្រថវិកាខ្នាតតូចពីអង្គការអូឌីស៊ី គ្រូបង្គោលបានសហការគ្នារៀបចំសិក្ខាសាលាចែករំលែកចំនួន ៤៧ សម្រាប់អ្នកចូលរួមសរុបចំនួន ១៩៦៩ នាក់ ដែលជាសិស្ស និស្សិត គ្រូបង្រៀន អាណាព្យាបាល និងសមាជិកសហគមន៍ (ប្រុស ៧៧៣ និងស្រី ១១៩៦) នៅទូទាំងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តកំពង់ធំ។ តាមរយៈសិក្ខាសាលានេះ អ្នកចូលរួមបានអភិវឌ្ឍជំនាញដែលអាចយកទៅកំណត់ព័ត៌មានមិនពិត ការពារខ្លួនពីព័ត៌មានភ័ន្តច្រលំ និងប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមដោយការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់។
បញ្ញាសិប្បនិម្មិត អាចផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិតបានលឿនជាងពេលណាៗទាំងអស់ ប៉ុន្តែការប្រុងប្រយ័ត្នដោះស្រាយបញ្ហានេះ។ តាមរយៈការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភពព័ត៌មាន វិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាន និងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ឌីជីថលឆ្លាតវៃ យើងអាចទប់ស្កាត់ព័ត៌មានមិនពិត និងលើកកម្ពស់ការផ្សព្វផ្សាយនូវការពិត។ នៅជុំវិញពិភពលោក ការទទួលបានព័ត៌មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ និងប្រកាន់ភ្ជាប់ការពិចារណាខ្ពស់ គឺជាវិធីសាស្ដ្រដ៏ល្អដើម្បីការពារខ្លួននៅក្នុងយុគឌីជីថលនេះ។
