ការសិក្សាដើម្បីទទួលបានសុវត្ថិភាពតាមអ៊ីនធឺណិត៖ បទពិសោធន៍របស់សិស្សានុសិស្សនៅខេត្តព្រះវិហារ
នៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ អង្គការទិន្នន័យអំពីការអភិវឌ្ឍ (អូឌីស៊ី) បានរៀបចំសិក្ខាសាលាជាមួយសិស្សានុសិស្សនៅខេត្តព្រះវិហារ ដែលដូចគ្នាទៅនឹងសិក្ខាសាលាសម្រាប់សិស្សានុសិស្សនៅខេត្តកំពង់ធំ។ យើងរៀបចំសិក្ខាសាលាចែករំលែកនេះក្រោមប្រធានបទ ការលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពលើប្រព័ន្ធអនឡាញសម្រាប់កុមារ ក្រោមកិច្ចសហការជាមួយក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ និងអង្គការគណៈកម្មាធិការសហប្រតិបត្តិការដើម្បីកម្ពុជា នៅវត្តព្រះពុទ្ធមានជ័យ។
សិស្សានុសិស្សសរុបចំនួន ១០២នាក់ (ស្រី ៥៨ និងបុរស ៤៤) ដែលមានអាយុក្រោម១៨ឆ្នាំ មកពីសាលាបឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សានានា បានចូលរួមនៅក្នុងកិច្ចសហការរួមគ្នានេះ ដើម្បីលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពអនឡាញសម្រាប់កុមារនៅកម្ពុជា។ ខុសគ្នាពីសិក្ខាសាលានៅខេត្តកំពង់ធំ យើងបានប្រើវិធីសាស្ដ្រផ្សេងគ្នាបន្តិចដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹងអំពីសុវត្ថិភាពអនឡាញ ពីព្រោះអ្នកចូលរួមមានអាយុតិចជាង។ យើងបានបង្កើតបរិយាកាសសិក្សាដែលមានការចូលរួម គាំទ្រ និងលេងកំសាន្តពេញមួយថ្ងៃ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យសិស្សានុសិស្សរៀន ហើយចូលរួមនៅក្នុងសកម្មភាពផ្សេងៗជាមួយមិត្តភក្ដិ និងអ្នកសម្របសម្រួលរបស់យើង។
ស្វែងយល់ពីអត្ថប្រយោជន៍ និងហានិភ័យលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថលនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាដ៏សិ្នទ្ធស្នាល
សិក្ខាសាលានេះបានចាប់ផ្តើមដោយកិច្ចពិភាក្សាជាក្រុមដោយស្វែងយល់ពីឱកាស និងហានិភ័យដែលទាក់ទងនឹងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថល។ វាជាកិច្ចពិភាក្សាដ៏ស្និទ្ធស្នាលមួយដែលសម្របសម្រួលដោយលោក វង្ស ព្រហ្មនា និងចូលរួមពីលោក ចាន់ ភក្ដី ក្រុមការងារសុវត្ថិភាពលើប្រព័ន្ធអនឡាញនៃក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ កញ្ញា សួស ធីតា មន្ត្រីផ្នែកទំនាក់ទំនងនៃអង្គការទិន្នន័យអំពីការអភិវឌ្ឍ និងកញ្ញា ចន ថាវី យុវទូតស្ម័គ្រចិត្តដើម្បីគោលដៅអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
ការពិភាក្សាបានគ្របដណ្តប់លើរបៀបដែលការទំនាក់ទំនង និងការទទួលបានព័ត៌មានបានផ្លាស់ប្តូរ នៅពេលដែលប្រជាជនកំពុងផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយតាមបែបប្រពៃណីទៅជាឌីជីថល ព្រមទាំងអត្ថប្រយោជន៍ដែលការផ្លាស់ប្តូរនេះអាចនាំមកដល់កុមារដែលជាសិស្សានុសិស្សា។ ទាំងអស់នេះ រួមមានការចូលប្រើប្រាស់សម្ភារៈសិក្សា ការទំនាក់ទំនងជាមួយមិត្តភក្តិ និងការរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍។ ទន្ទឹមនឹងអត្ថប្រយោជន៍ទាំងនេះ ហានិភ័យដែលអាចកើតមានក៏ត្រូវបានលើកឡើងដោយវាគ្មិនផងដែរ ដោយមិនមែនចេតនាបន្លាចពួកគេទេ ប៉ុន្តែដើម្បីលើកកម្ពស់ប្រុងប្រយ័ត្ន។ ការលើកឡើងនេះ គឺផ្អែកទៅលើរបាយការណ៍ការបញ្ឈប់គ្រោះថ្នាក់នៅកម្ពុជា ឆ្នាំ២០២២។
ការពង្រឹងសមត្ថភាពដល់សិស្សានុសិស្សនេះដើម្បីប្រើប្រាស់វេទិកាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងសុវត្ថិភាព ក៏ត្រូវបានសង្កត់ធ្ងន់នៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សានេះផងដែរ។ ជាពិសេស វាគ្មិនបានលើកឡើងពីតួនាទីរបស់អក្ខរកម្មឌីជីថល ក្នុងការបង្កើនសមត្ថភាពសិស្សានុសិស្សដើម្បីការពារព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន សម្គាល់គ្រោះថ្នាក់តាមអ៊ីនធឺណិត ស្វែងរកការគាំទ្រសមស្រប និងប្រើប្រាស់ថ្នាលប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ។ ភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ ក៏មានទំនួលខុសត្រូវក្នុងបញ្ហានេះផងដែរ ដូចដែលបានលើកឡើងដោយវាគ្មិន រួមមានឪពុកម្តាយ គ្រូបង្រៀន មិត្តភក្តិ ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យា អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងរដ្ឋាភិបាល។
ដានជើងឌីជីថល៖ ជាមូលហេតុធ្វើឱ្យមានហានិភ័យតាមអ៊ីនធឺណិតដល់កុមារដែរឬទេ?
អ្នកសម្របសម្រួលបានប្រៀបធៀបដានឌីជីថលទៅនឹងដានជើងមនុស្សដែលបន្សល់ទុកក្នុងភក់ក្រោយពេលដើរកាត់វា។ ការប្រៀបធៀបនេះបានជួយសិស្សានុសិស្សឱ្យយល់ថាសកម្មភាពដែលបានចែករំលែកតាមអ៊ីនធឺណិតអាចបន្សល់ទុកនូវដានយូរអង្វែង ទោះបីជាយើងព្យាយាមលុបវាចេញនៅពេលក្រោយក៏ដោយ។ ដានជើងឌីជីថលនេះអាចកើតចេញពីគ្រប់សកម្មភាពដែលយើងធ្វើនៅក្នុងអ៊ីនធឺណិត ដូចជាមាតិកាដែលយើង និងអ្នកដ៏ទៃបង្ហោះ ទីតាំងដែរយើងទៅ និងអ្វីដែលយើងឆ្លងឆ្លើយគ្នា។ សកម្មភាពបែបនេះអាចភ្ជាប់មកជាមួយទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ ដែលអាចយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងគោលបំណងមិនត្រឹមត្រូវក្នុងការបៀតបៀន និងកេងប្រវ័ញ្ចកុមារ។
អ្នកសម្របសម្រួលបានព្រមានសិស្សានុសិស្សពីទំនាក់ទំនងរវាងការបង្ហាញទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួន និងការបៀតបៀនតាមអ៊ីនធឺណិត។ វាកើតឡើង នៅពេលដែលឈ្មោះពេញ សាលារៀន លេខទូរស័ព្ទ អាសយដ្ឋានផ្ទះ និងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ត្រូវបានចែករំលែកជាសាធារណៈ ឬជាមួយមនុស្សដែលស្គាល់គ្នាតែនៅលើអ៊ីនធឺណិត។ បញ្ហាដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភមួយ គឺការយល់ដឹងរបស់កុមារនៅមានកម្រិត លទ្ធផលអវិជ្ជមាននៃការបង្ហាញព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន។ អ្នកសម្របសម្រួលបានបកស្រាយដោយផ្អែកទៅលើការរកឃើញនៅក្នុងរបាយការណ៍ការបញ្ឈប់គ្រោះថ្នាក់នៅកម្ពុជា ឆ្នាំ២០២២ ដែលបានរកឃើញថាមានតែយុវជនកម្ពុជា ២៩% ប៉ុណ្ណោះ យល់ឃើញថាការចែករំលែកព័ត៌មានប្រភេទនេះជាមួយមនុស្សដែលស្គាល់តែតាមអ៊ីនធឺណិតមាន «ហានិភ័យខ្ពស់»។
មុនពេលបន្តទៅមេរៀនបន្ទាប់ ដោយមើលឃើញពីផលប៉ះពាល់នៃដាន់ជើងឌីជីថល អ្នកសម្របសម្រួលបានណែនាំវិធីសាស្ត្រមួយចំនួនសម្រាប់ការអនុវត្ត ដើម្បីកាត់បន្ថយដានជើងឌីជីថល និងការពារខ្លួនតាមអ៊ីនធឺណិត។ ទាំងនេះរួមបញ្ចូលទាំងការយល់ដឹងពីផលវិបាកនៃការបង្ហាញព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនជាសាធារណៈ ការបិទ ឬលុបគណនីចាស់ៗ និងការផ្លាស់ប្ដូរមុខងារឯកជនភាព។
ការបៀតបៀនតាមអ៊ីនធឺណិតដែលកុមារកម្ពុជាជួបប្រទះជារៀងរាល់ថ្ងៃ
បន្ទាប់ពីបង្ហាញពីហានិភ័យដែលអាចកើតមាននៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថល និងរបៀបដែលហានិភ័យទាំងនេះបានកើតឡើង អ្នកសម្របសម្រួលបានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍របស់សិស្សានុសិស្សទៅកាន់ទម្រង់មួយចំនួននៃការបៀតបៀនតាមអ៊ីនធឺណិតដែលកុមារអាចជួបប្រទះ។ ទម្រង់ទាំងនេះរួមមាន ការប្រមាថមាក់ងាយតាមអនឡាញ ការចែករំលែករូបភាពដោយគ្មានការអនុញ្ញាត ការបៀតបៀនផ្លូវភេទតាមអ៊ីនធឺណិត ការលួចតាមដានតាមអនឡាញ និងការលួងលោមតាមអនឡាញ ដែលទាំងអស់នេះសុទ្ធតែពាក់ព័ន្ធជាពិសេសជាមួយកុមារ។
ភាពខុសគ្នារវាង «ការលេងសើច» និង «ការបៀតបៀន» ត្រូវបានពន្យល់នៅក្នុងមេរៀននេះ ដោយសារវាមិនត្រូវបានដឹងយ៉ាងទូលំទូលាយ រួមទាំងក្នុងចំណោមកុមារខ្លួនឯងផងដែរ។ គម្លាតនៃការយល់ដឹងនេះក៏ជាមូលហេតុមួយដែលបង្កឱ្យការបៀតបៀនតាមអ៊ីនធឺណិតនៅតែបន្តកើតមាន ព្រោះពួកគេយល់ឃើញថាសកម្មភាពនៃការបៀតបៀននេះគ្រាន់តែជាការលេងសើចប៉ុណ្ណោះ។
អ្នកសម្របសម្រួលបានពន្យល់ពីទម្រង់នៃការបៀតបៀនមួយៗ ជាមួយនឹងឧទាហរណ៍ដើម្បីជួយសិស្សានុសិស្សឱ្យស្គាល់ពីឥរិយាបថបែបនេះនៅពេលអនាគត។ បន្ទាប់ពីការពន្យល់នេះ សិស្សានុសិស្សតម្រូវឱ្យធ្វើការងារជាក្រុមដើម្បីវិភាគថាតើស្ថានភាពនៅក្នុងករណីសិក្សា ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទម្រង់នៃការបៀតបៀនតាមអ៊ីនធឺណិតដែរឬទេ។ នេះ គឺជាការអនុវត្តជាក់ស្តែងសម្រាប់សិស្សានុសិស្សអនុវត្តអ្វីដែលពួកគេបានរៀន។
សុវត្ថិភាពអនឡាញចាប់ផ្តើមពីអ្នកប្រើប្រាស់ម្នាក់ៗ
ផ្នែកចុងក្រោយនៃសិក្ខាសាលានេះ ផ្តោតលើក្រមសីលធម៌នៃការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ក៏ដូចជាយន្តការរាយការណ៍ដែលអ្នកប្រើប្រាស់ម្នាក់ៗអាចធ្វើបាន ដើម្បីបង្កើតបរិយាកាសអនឡាញដែលមានសុវត្ថិភាពជាងមុនសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នា។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការពិភាក្សាបានសង្កត់ធ្ងន់ថាក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យា និងអ្នកពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀត ក៏មានទំនួលខុសត្រូវសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយការព្រួយបារម្ភលើអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់កុមារផងដែរ។
កុមារត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យឆ្លុះបញ្ចាំងពីអាកប្បកិរិយាលើអ៊ីនធឺណិតរបស់ពួកគេផ្ទាល់ និងរបៀបដែលសកម្មភាពរបស់ពួកគេអាចរួមចំណែកដល់គ្រោះថ្នាក់តាមអ៊ីនធឺណិត។ ឧទាហរណ៍ ការបញ្ចេញមតិលើការបង្ហោះរបស់អ្នកដទៃ ជួនកាលអាចពាក់ព័ន្ធនឹងឥរិយាបថដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ រួមទាំងពាក្យស្អប់ខ្ពើម ឬការចែករំលែកព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនដែលមិនមានការអនុញ្ញាត។ ដូច្នេះ អ្នកសម្របសម្រួលបានណែនាំគោលការណ៍មួយចំនួនរបស់អ្នកប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតដែលមានទំនួលខុសត្រូវ រាប់ចាប់ពីការការពារឯកជនភាពរបស់អ្នកដ៏ទៃ ការចែករំលែកព័ត៌មានដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់ និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះសកម្មភាពរបស់ខ្លួន។
សិក្ខាសាលានេះត្រូវបានបញ្ចប់ដោយយន្តការរាយការណ៍ ដែលអ្នកសម្របសម្រួលបានអញ្ជើញអ្នកចូលរួមឱ្យអនុវត្តការរាយការណ៍មាតិកាដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ ឬបំពាននៅលើវេទិកា ជាពិសេសកម្មវិធីហ្វេសប៊ុក និងតិកតុក បន្ទាប់ពីបានរៀនពីរបៀបរាយការណ៍។ ក្រៅពីយន្តការនេះ អ្នកសម្របសម្រួលក៏បានណែនាំបណ្តាញផ្ដល់ជំនួយមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលកុមារ និងឪពុកម្តាយរបស់ពួកគេអាចទាក់ទងស្នើសុំការគាំទ្រ។
