ការបោះឆ្នោត

សន្លឹកឆ្នោត នៅប្រទេសកម្ពុជា។ រូបថត ថតដោយ Daniel Littlewood កាលពីថ្ងៃទី ២០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០៤។ ក្រោមអាជ្ញាប័ណ្ណ Attribution 2.0 Generic

សន្លឹកឆ្នោត នៅប្រទេសកម្ពុជា។ រូបថត ថតដោយ ដានីញែល លីតថលវូត កាលពីថ្ងៃទី ២០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០៤។ ក្រោមអាជ្ញាប័ណ្ណ CC BY-NC-ND 2.0

​សវ​តា​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​កម្ពុជា​

ចាប់តាំងពី​រដ្ឋប្រហារ​ឆ្នាំ​១៩៧០​មក​ ប្រទេស​កម្ពុជា​ បាន​ជួប​ប្រទះ​នឹង​សង្គ្រាមស៊ីវិល​ជា​បន្តបន្ទាប់​ អស់​រយៈពេល​ជាង​ម្ភៃ​ឆ្នាំ​កន្លង​ទៅ​នេះ​។​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩១​ ភាគី​នៅ​ក្នុង​ជម្លោះ​បាន​ឈាន​ដល់​ការ​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បញ្ចប់​ការ​ប្រយុទ្ធ​។​ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ គេ​ត្រូវ​រង់ចាំ​រហូត​ដក់​ឆ្នាំ​១៩៩៣​ ទើប​ការ​បោះ​ឆ្នោតជាតិ​មួយ​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ឡើង​ ដោយ​ អាជ្ញាធរ​បណ្តោះអាសន្ន​អង្គការសហប្រជាជាតិ​នៅ​កម្ពុជា​ (​ហៅ​កាត់​ថា​ អ៊ុ​ន​តាក់​)​ ក្រោយ​កិច្ចសហការ​ជាមួយនឹង​ក្រុមប្រឹក្សា​ជាតិ​ជាន់ខ្ពស់​នៃ​កម្ពុជា​ (​ហៅ​កាត់​ថា​ អេស​អិន​ស៊ី​)​។​

ការ​បោះ​ឆ្នោតជាតិ​លើក​ទី​១​ ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ២៣-២៨​ ខែឧសភា​ ឆ្នាំ​១៩៩៣​។​ បើ​ទោះជា​មាន​អ​ស្ថេ​រ​ភាព​នៅ​តាម​តំបន់​ខ្លះ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ខ្មែរក្រហម​ អ្នក​ទៅ​បោះ​ឆ្នោត​មាន​ចំនួន​ច្រើន​ ស្មើនឹង​ ៨៦.៧៨​ ភាគរយ​ នៃ​អ្នក​ចុះ​ឈ្មោះ​បោះ​ឆ្នោត​សរុប​ជិត​ ៥​លាន​នាក់​។1​ គណបក្ស​នយោបាយ​ចំនួន​ ៤​ បាន​ឈ្នះ​អាសនៈ​នៅ​ក្នុង​សភាធម្មនុញ្ញ​ ប៉ុន្តែ​គ្មាន​គណបក្ស​ណា​ គ្រប់គ្រង​អាសនៈ​ភាគច្រើន​ដាច់ខាត​២/៣​ ដែល​ត្រូវការ​ចាំបាច់​ សម្រាប់​ប​ង្កើ​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​នោះ​ទេ​ ដែល​ជា​ហេតុ​នាំ​ឱ្យ​មាន​រដ្ឋាភិបាលចម្រុះ​។​

​បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨​ សភា​មួយ​ថ្នាក់​ទៀត​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​។​ ស្ថាប័ន​ព្រឹទ្ធសភា​ គឺជា​ផ្លែផ្កា​នៃ​ការ​មូលមតិ​គ្នា​ខាង​នយោបាយ​ សំដៅ​ដោះស្រាយ​ភាព​ជាប់​គាំង​ខាង​នយោបាយ​ ដែល​អង្គ​នីតិប្រតិបត្តិ​មិន​អាច​បង្កើត​បាន​ដោយសារ​លក្ខខណ្ឌ​សំឡេង​ភាគច្រើន​ដាច់ខាត​ ២/៣​ នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា​។​ ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ​២០០៦​មក​ ស្ទើរតែ​ទាំងអស់​នៃ​សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​ ត្រូវ​បាន​ជ្រើសតាំង​ដោយ​មិន​ផ្ទាល់​ ដោយ​សមាជិក​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ​/​សង្កាត់​ ខណៈ​ពេល​ដែល​សមាជិក​ ៤​រូប​ ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ដោយ​ ព្រះមហាក្សត្រ​ និង​រដ្ឋសភា​។​

​នៅ​ឆ្នាំ​២០០២​ ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​រដ្ឋបាល​ក្រោម​ជាតិ​ ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើងជា​សកល​ និង​ដោយ​ផ្ទាល់​ សម្រាប់​ឃុំ​ និង​សង្កាត់​។​ ក្រោយ​ពី​ការ​ប្រកាស​ឱ្យ​ប្រើ​ ច្បាប់​ស្តី​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ជ្រើសតាំង​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ​-​សង្កាត់​ គ្រប់​សមាជិក​ក្រុមប្រឹក្សា​ត្រូវ​បាន​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើសតាំង​ ដោយ​ផ្ទាល់​ពី​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ ស្រប​តាម​ប្រព័ន្ធ​បោះ​ឆ្នោត​សមាមាត្រ​។​ ក្រុមប្រឹក្សា​ ដែល​កើត​ចេញពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នេះ​ នឹង​គ្រប់គ្រង​មូលនិធិ​ និង​ធនធាន​ផ្ទាល់ខ្លួន​ ព្រមទាំង​ដឹកនាំ​ចាត់ចែង​កិច្ចការ​ក្នុង​មូលដ្ឋាន​ខ្លួន​រាប់​បញ្ចូល​ទាំង​ការ​អភិវឌ្ឍ​ និង​ សន្តិសុខ​។​

​ប៉ុន្តែ​គេ​ត្រូវ​រង់ចាំ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​២០០៩​ ទើប​រាជរដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ពង្រីក​ វិសាលភាព​នៃ​កំណែទម្រង់រដ្ឋបាល​របស់​ខ្លួន​ រហូត​ទៅ​ដល់​រដ្ឋបាល​ដែនដី​ថ្នាក់ខ្ពស់​។​ ជា​លទ្ធផល​នៃ​កំណែទម្រង់​វិមជ្ឈការ​ និង​វិ​សហ​មជ្ឈការ​ ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ ឡើង​សម្រាប់​រាជធានី​ ខេត្ត​ ក្រុង​ ស្រុក​ ខណ្ឌ​ ប៉ុន្តែ​ជា​ការ​បោះ​ឆ្នោត​អ​សកល​ និង​ មិន​ផ្ទាល់​។​

រហូត​មក​ទល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ ការ​បោះ​ឆ្នោតជាតិ​សម្រាប់​រដ្ឋសភា​ ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ឡើង​ ចំនួន​ ៥​ដង​រួច​មក​ហើយ​ គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៣​ ឆ្នាំ​១៩៩៨​ ឆ្នាំ​២០០៣​ ឆ្នាំ​២០០៨​ និង​ឆ្នាំ​២០១៣​។​ ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើសតាំង​សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​ ទើបតែ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ ចំនួន​ ២​លើក​ប៉ុណ្ណោះ​ គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៦​ និង​ឆ្នាំ​២០០១២​ (​មើល​ សភា​)​។​ នៅ​ថ្នាក់​មូលដ្ឋាន​ ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើសរើស​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ​-​សង្កាត់​ ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ឡើង​ចំនួន​ ៣​លើក​ គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០២​ ឆ្នាំ​២០០៧​ និង​ឆ្នាំ​២០១២​ ខណៈ​ក្រុមប្រឹក្សា​រាជធានី​ ខេត្ត​ ក្រុង​ ស្រុក​ ខណ្ឌ​ ទើប​មានការ​បោះ​ឆ្នោ​យ​ជ្រើសរើស​ ចំនួន​ ២​លើក​ គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៩​ និង​ឆ្នាំ​២០១៤​ (​មើល​ ការ​គ្រប់គ្រង​,​ រដ្ឋបាល​មូលដ្ឋាន)​។​

ចាប់តាំងពី​ការ​បោះ​ឆ្នោតជាតិ​ឆ្នាំ​១៩៩៣​មក​ ភាព​ជាប់​គាំង​ខាង​នយោបាយ​ បាន​ក្លាយ​ ទៅ​ជា​ប្រពៃណី​ទៅ​ហើយ​ នៅ​ក្រោយ​ការ​ប្រកាស​លទ្ធផល​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​។​ គណបក្ស​នយោបាយ​ខ្លះ​មិន​ទទួលយក​លទ្ធផល​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ដោយ​អះអាង​ពី​ភាព​មិន​ ប្រក្រតី​។​ គណបក្ស​ឈ្នះ​ឆ្នោត​ មិន​អាច​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ដោយ​ខ្លួន​ ឯង​។​ មាន​ន័យ​ថា​ ការ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាលចំរុះ​ មិន​អាច​ជៀស​ផុត​ ហើយ​ជា​វិបាក​ ការ​ធ្វើ​សម្បទាន​ខាង​នយោបាយ​ គឺ​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន​។​

​កំណែទម្រង់​ជា​ច្រើន​ បាន​កើត​មាន​ឡើង​នៅ​ក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ​២០១៣​ ជា​ពិសេស​ ទាក់ទង​នឹង​សភា​ ច្បាប់បោះឆ្នោត​ និង​ គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះ​ ឆ្នោត​។​ យោង​ទៅ​តាម​កិច្ចព្រមព្រៀង​នយោបាយ​ ថៃ្ង​ទី​ ២៧​ ខែកក្កដា​ ឆ្នាំ​២០១៤​ រវាង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ និង​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​ គណៈកម្មាធិការ​ពិសេស​ ត្រូវ​បាន​តម្លើង​ពី​ ៩​ គណៈកម្មាធិការ​ មក​ ១០​ គណៈកម្មាធិការ​ ហើយ​គណបក្ស​និ​មួយៗ​ ដឹកនាំ​ម្នាក់​ ៥​ គណៈកម្មាធិការ​។​2  លើស​ពី​នេះ​ ដោយសារ​មាន​គណបក្ស​តែ​ ពីរ​ប៉ុណ្ណោះ​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា​ ការ​សន្ទនា​គ្នា​តែង​ត្រូវធ្វើ​ឡើង​រវាង​មេដឹកនាំ​សំឡេង​ភាគ​ ច្រើន​ ជាមួយនឹង​មេដឹកនាំ​សំឡេង​ភាគតិច​ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ជាតិ​សំខាន់ៗ​។3​ 

​ច្បាប់បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ​១៩៩៧​ ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​រហូត​មក​ដល់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​រដ្ឋសភា​ នៅ​ក្នុង​ ឆ្នាំ​២០១៣​។​ ច្បាប់​ថ្មី​ ស្តី​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើសតាំង​សមាជិក​រដ្ឋសភា​ ត្រូវ​បាន​ប្រកាស​ ឱ្យ​ប្រើ​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៥​ ដើម្បី​ធ្វើ​វិសោធនកម្ម​ច្បាប់​ឆ្នាំ​១៩៩៧​។​ បទ​ប្បញ្ញត្តិ​គួរ​ជាទី​កត់​ សម្គាល់​ដែល​នាំ​យក​មក​ដោយ​ច្បាប់​ថ្មី​នេះ​ គឺ​ “​ការ​សន្មត់​ដោយ​សង្ងាត់ស្ងៀម​ពី​ការ​បោះបង់​ចោល​អាសនៈ​រដ្ឋសភា​”​ ដោយ​ការ​ធ្វើ​ពហិការ​របស់​គណបក្ស​នយោបាយ​ នៅ​ក្នុង​ សម័យប្រជុំ​ដំបូង​ សម័យប្រជុំ​លើក​ទី​១​ នៃ​រដ្ឋសភា​ និង​សច្ចាប្រណិធាន​ចូល​កាន់​តំណែង​។​4    

​កំណែទម្រង់​សំខាន់​ចុង​ក្រោយ​មួយទៀត​ នៅ​ក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ​២០១៣​ គឺ​ទាក់​ ទង​នឹង​ គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ (​និក​)​។​ ជា​លទ្ធផល​នៃ​កិច្ចព្រមព្រៀង​នយោបាយ​រវាង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ និង​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​ គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ត្រូវ​បាន​ស្តារ​ឡើង​វិញ​ឱ្យ​ក្លាយទៅជា​ស្ថាប័ន​ មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ស្ថាប័ន​កំពូល​របស់​ជាតិ​ ដូច​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នៃ​ប្រទេស​ កម្ពុជា​ ត្រង់​ជំពូក​ទី​១៥​ថ្មី​ (​ពីរ​)​។​5  ការ​រៀបចំ​ និង​ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​ នៃ​គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ត្រូវ​បាន​កំណត់​នៅ​ក្នុង​ច្បាប់​អង្គការ​មួយ​ដោយឡែក​ ជៀស​ជាង​ នៅ​ក្នុង​ច្បាប់បោះឆ្នោត​។​6

ដំណើរការ​បោះ​ឆ្នោត​ នៅ​កម្ពុជា​

ការ​ចូលរួម​ក្នុង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​

​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទាំង​ពីរ​ភេទ​ ដែល​មាន​អាយុ​យ៉ាងតិច​ ១៨​ឆ្នាំ​ មាន​សិទ្ធិ​ចូលរួម​បោះ​ឆ្នោត​ និង​អាយុ​យ៉ាងតិច​ ២៥​ឆ្នាំ​ មាន​សិទ្ធិ​ឈរឈ្មោះ​ជា​បេក្ខជន​ឱ្យ​គេ​បោះ​ឆ្នោត​។​7 សិទ្ធិ​ទាំងនេះ​ អាច​នឹង​ត្រូវ​ព្យួ​ក្នុង​រយៈពេល​ជាក់លាក់​ណាមួយ​ សម្រាប់​ទណ្ឌិត​។​

ចាប់តាំងពី​ ប្រទេស​កម្ពុជា​ទទួលយក​ប្រព័ន្ធ​បោះ​ឆ្នោត​សមាមាត្រ​មក​អនុវត្ត8​ បេក្ខជន​ ឈរឈ្មោះ​ ត្រូវ​តែងតាំង​ដោយ​គណបក្ស​នយោបាយ​ដែល​បាន​ចុះ​ឈ្មោះ​ សម្រាប់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​។9​ គណបក្ស​នយោបាយ​ ត្រូវ​ចុះ​ឈ្មោះ​ជាមួយ​ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ សម្រាប់​ ការ​បង្កើត​ និង​ បន្ទាប់​មក​ ជាមួយ​ គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ សម្រាប់​ ការ​ចូលរួម​ក្នុង​ការ​ប្រកួតប្រជែង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ នៅ​ក្នុង​មណ្ឌល​ជាក់លាក់​ ឬ​នៅ​ទូ​ទាំង​ ប្រទេស​។​

ចំនួន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដល់​អាយុ​បោះ​ឆ្នោត​ បាន​កើនឡើង​ទ្វេរ​ដង​នៅ​រវាង​ឆ្នាំ​១៩៩៣​ និង​ឆ្នាំ​២០១៣​ ពី​ប្រមាណ​ជា​៤.៦​លាន​នាក់​ ទៅ​ ៩.៥​លាន​នាក់​។​ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ ភាគរយ​នៃ​អ្នក​ទៅ​បោះ​ឆ្នោត​ បង្ហាញ​ពី​ទំនោរ​ធ្លាក់​ចុះ​ រវាង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដំបូង​ និង​ ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​រយៈពេល​ចុង​ក្រោយ​នេះ​។​

ការ​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​

​នៅ​មុន​ថ្ងៃ​បោះ​ឆ្នោត​ ចំនួន​អាសនៈ​សម្រាប់​មណ្ឌលបោះឆ្នោត​នីមួយៗ​ ត្រូវ​បាន​ មក​កំណត់​។​ ទំហំ​មណ្ឌលបោះឆ្នោត​ មានការ​ប្រែរ​ប្រួល​អាស្រ័យ​ទៅ​តាម​ការ​បោះ​ឆ្នោតជាតិ​ ឬ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​។​ មណ្ឌល​សម្រាប់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​រដ្ឋសភា​ គឺជា​រាជធានី​ និង​ ខេត្ត​ទាំង​ ២៤10​ ហើយ​មណ្ឌលបោះឆ្នោត​របស់​ព្រឹទ្ធសភា​ គឺ​ផ្អែក​ទៅ​តាម​តំបន់​ទាំង​ ៨​។​11 ឃុំ​-​សង្កាត់​ ក្លាយទៅជា​មណ្ឌលបោះឆ្នោត​ផង​ដែរ​ នៅ​អំឡុង​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើសរើស​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ​-​សង្កាត់​។​12

ជា​ធម្មតា​ ចំនួន​អាសនៈ​សម្រាប់​មណ្ឌលបោះឆ្នោត​នីមួយៗ​ ត្រូវ​កំណត់​ដោយ​ច្បាប់​។​ យោង​ទៅ​តាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ រដ្ឋសភា​ត្រូវ​មាន​ចំនួន​អាសនៈ​យ៉ាងតិច​ ១២០​ ខណៈ​ដែល​ ព្រឹទ្ធសភា​ មាន​អាសនៈ​តិច​ជាង​ពាក់កណ្តាល​នៃ​អាសនៈ​រដ្ឋសភា​សរុប​។​13 ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣​ មក​ឆ្នាំ​២០០៣​ រដ្ឋសភា​កើន​អាសនៈ​ពី​ ១២០​ មក​ ១២៣​។​ ចំនួន​នេះ​ នៅ​ថេរ​ដោយ​មិន​មាន​ប្រែរ​ប្រួល​រហូត​ដល់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ​២០១៣​ ប៉ុន្តែ​នឹង​ត្រូវ​បង្កើន​ឡើង​រហូត​ដល់​ ១២៥​ អាសនៈ​ នៅ​ឆ្នាំ​២០១៨​។​14

​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ អាច​បង្កើត​ និង​ចុះបញ្ជី​គណបក្ស​នយោបាយ​ ហើយ​កិច្ចការ​នេះ​ ជា​ធម្មតា​ កើត​មាន​ឡើង​នៅ​មុន​ឆ្នាំ​បោះ​ឆ្នោត​។​ ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ ដែល​មាន​ អាយុ​មិន​ក្រោម​ ១៨​ ឆ្នាំ​ យ៉ាងតិច​ណាស់​៨០​នាក់​ និង​មាន​លំនៅ​ដ្ឋា​ន​អចិន្ត្រៃយ៍​ នៅ​ក្នុង​ ប្រទេស​កម្ពុជា​ គឺជា​លក្ខខណ្ឌ​តម្រូវ​ដើម្បី​សុំ​បង្កើត​គណបក្ស​នយោបាយ​ ដែល​អាច​ធ្វើ​ ឡើង​តាម​រយៈ​ លិខិត​ជា​លាយលក្ខណ៍អក្សរ​ផ្ញើរ​ទៅ​ ក្រសួងមហាផ្ទៃ។​ នៅ​មាន​លក្ខ​ ខណ្ឌ​បន្ថែម​ទៀត​សម្រាប់​សុពលភាព​នៃ​ការ​បង្កើត​គណបក្ស​ ដូច​ជា​ការ​ចុះបញ្ជី​ និង​ សមាជិកភាព​របស់​គណបក្ស​យ៉ាងតិច​ណាស់​ ៤,០០០​នាក់​ នៅ​ទូ​ទាំង​ប្រទេស​។​15  ច្បាប់​ស្តី​ពី​គណបក្ស​នយោបាយ​ បាន​កំណត់​ភាព​ខុស​គ្នា​រវាង​ការ​បង្កើត​គណបក្ស​នយោបាយ​ និង​ការ​ផ្តល់​សុពលភាព​នៃ​គណបក្ស​នយោបាយ​ ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​នោះ​។​ មាន​ន័យ​ថា​ គណបក្ស​នយោបាយ​បង្កើត​រួច​ ប៉ុន្តែ​មិន​មាន​សុពលភាព​ មិន​អា​ចូលរួម​ ទៅ​ក្នុង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​បាន​ទេ​។​ ការ​ចុះ​ឈ្មោះ​នៅ​ គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ គឺជា​លក្ខខណ្ឌ​សម្រាប់​ចូលរួម​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​។​16 

​ចាប់តាំងពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​អាណត្តិ​ទី​១​មក​ ចំនួន​គណបក្ស​នយោ​បាយ​ បាន​ធ្លាក់​ចុះ​គួរ​កត់សម្គាល់​។​ ចំនួន​សរុប​ នៃ​គណបក្ស​នយោបាយ​ បាន​កើនឡើង​ជិត​ទ្វេ​ដង​ពី​ ២០​គណបក្ស​ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៣17​  រហូត​ទៅ​ដល់​ ៣៩​គណបក្ស​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨18​  ប៉ុន្តែ​បាន​ធ្លាក់​ដាំ​ក្បាល​ចុះ​មក​នៅ​ត្រឹមតែ​ ៨​គណបក្ស​ នៅ​ក្នុង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ចុង​ក្រោយ​ឆ្នាំ​២០១៣​19 នេះ​។​ គណបក្ស​ឈ្នះ​អាសនៈ​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា​ ក៏​បាន​ធ្លាក់​ចុះ​ពី​ចំនួន​ ៤​គណបក្ស​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៣​20   មក​នៅ​ត្រឹមតែ​ ២​គណបក្ស​ នៅ​ឆ្នាំ​២០១៣​21 ។​ ដោយហេតុ​នេះ​ វា​អាច​មាន​ច​ម្ង​ល់​ថា​ តើ​ប្រព័ន្ធ​បោះ​ឆ្នោត​សមាមាត្រ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ពិតជា​គាំទ្រ​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី​ពហុបក្ស​ ពេញលេញ​ដែរ​ ឬទេ​?​22 

នៅ​ក្នុង​របាយការណ៍​ឆ្នាំ​២០១៣​ គណៈកម្មាធិការ​ដើម្បី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​សេរី​ និង​យុត្តិធម៌​នៅ​កម្ពុជា​ (​ខុមហ្វ្រែល​)​ បាន​លើក​ជា​យោបល់​ថា​ កំណែទម្រង់​ក្រប​ខណ្ឌ​ ស្ថាប័ន​ ប្រព័ន្ធ​បោះ​ឆ្នោត​ ការ​គ្រប់គ្រង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ប្រព័ន្ធ​ចុះ​ឈ្មោះ​អ្នកបោះឆ្នោត​ យុទ្ធនាការ​បោះ​ឆ្នោត​ និង​នីតិវិធី​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​ គឺ​ចាំបាច់​សម្រាប់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ នៅ​ ឆ្នាំ​២០១៧​ និង​ឆ្នាំ​២០១៨​ ខាង​មុខ​។​23  អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល​ខ្លះ​ ដូច​ជា​ មជ្ឈមណ្ឌល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​កម្ពុជា​ នៅ​តែ​បារម្ភ​អំពី​កង្វះខាត​នៃ​ភាព​ជា​តំណាង​របស់​ស្ត្រី​ នៅ​ក្នុង​វិស័យ​នយោបាយ​ និង​ស្នើ​ឱ្យ​មាន​ស្ត្រី​ ៣០​ ភាគរយ​ យ៉ាងតិច​ នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​បេក្ខជន​របស់​គណបក្ស​នយោបាយ​។​24

ដំណើរការបោះឆ្នោត

ជា​ធម្មតា​ ដំណាក់កាល​នៃ​ដ​ណើ​រកា​របោះ​ឆ្នោត​ត្រូវ​បាន​ចែក​ចេញ​ជា​ច្រើន​ដំណាក់កាល​ ចាប់ពី​ការ​ចុះបញ្ជី​ឈ្មោះ​អ្នកបោះឆ្នោត​ រហូត​ទៅ​ដល់​ការ​ប្រកាស​លទ្ធផល​ផ្លូវការ​ នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ហើយ​បណ្តឹង​បោះ​ឆ្នោត​ក៏​អាច​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ទៅ​តាម​ដំណាក់កាល​ នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ផង​ដែរ​។​ ទាំងនេះ​ មិនមែន​មាន​ន័យ​ថា​ អង្គ​បោះ​ឆ្នោត​ អាច​ធ្វើ​បណ្តឹង​ នៅ​គ្រប់​ដំណាក់​កាលនោះ​ទេ​។​

​ការ​បោះ​ឆ្នោតជាតិ​ អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ធ្វើការ​ជ្រើសតាំង​តំណាង​របស់​ខ្លួន​ សម្រាប់​សភា​ និង​រាជរដ្ឋាភិបាល​ ជា​អង្គ​នីតិប្រតិបត្តិ។​ ការ​បោះ​ឆ្នោត​សម្រាប់​រដ្ឋសភា​ កើតឡើង​ នៅ​រៀង​រាល់​៥​ឆ្នាំ​ម្តង​ ខណៈ​ដែល​ការ​បោះ​ឆ្នោត​សម្រាប់ព្រឹទ្ធសភា​ នឹង​ត្រូវ​រៀបចំ​នៅ​រៀង​រាល់​ ៦​ឆ្នាំ​ម្តង​។25​   នៅ​ក្នុង​ករណី​អាសនៈ​នៅ​ទំនេរ​ ក្នុង​អំឡុង​នីតិកាល​នីមួយៗ​ ដោយសារ​មរណៈភាព​ លាលែង​ ឬ​បាត់បង់​សមាជិកភាព​ គណបក្ស​ឈ្នះ​ឆ្នោត​នីមួយៗ​ ត្រូវ​ជ្រើសរើស​តំណាងរាស្ត្រ​ថ្មី​ពី​បញ្ជី​បេក្ខជន​របស់​ពួក​គេ​ មក​ជំនួស​ ។​26 

​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​ ប្រជាពលរដ្ឋ​ជ្រើសរើស​តំណាង​នៅ​តាម​មូលដ្ឋាន​របស់​ពួក​គេ​។​ ខណៈ​ដែល​សមាជិក​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ​-​សង្កាត់​ ត្រូវ​បាន​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើស​ រើស​ សម្រាប់​រយៈពេល​៥​ឆ្នាំ​ សមា​ជិ​ក្រុមប្រឹក្សា​រាជធានី​ ខេត្ត​ ក្រុង​ ស្រុក​ ខណ្ឌ​ មាន​ អាណត្តិ​ ៦​ឆ្នាំ​។​27  ស​ជិ​ក​ក្រុមប្រឹក្សា​ជាប់​ឆ្នោត​នៅ​តាម​ឃុំ​-​សង្កាត់​ ត្រូវ​ទៅ​ជ្រើសតាំង​ សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​ និង​សមាជិក​ក្រុមប្រឹក្សា​រាជធានី​ ខេត្ត​ ក្រុង​ ស្រុក​ ខណ្ឌ​ ក្នុង​ន័យ​ថា​ ការ​បោះ​ឆ្នោត​ទាំងនេះ​ គឺ​អ​សកល​ និង​មិន​ផ្ទាល់​។28​   ខុស​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោតជាតិ​ ការ​បោះ​ ឆ្នោត​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​ អាច​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ សម្រាប់​ក្រុមប្រឹក្សា​នីមួយៗ​បាន​ ក្នុង​ករណី​ អាសនៈ​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​ទាំងមូល​នៅ​ទំនេរ​ និង​ករណី​ផ្សេង​ទៀត​ ដូច​មាន​ប្បញ្ញត្តិ​ នៅ​ក្នុង​ច្បាប់​។​29 

គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ (​គ​.​ជ​.​ប​)

គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ (​គ​.​ជ​.​ប​)​ គឺជា​ស្ថាប័ន​ជាតិ​ ទទួល​បន្ទុក​លើ​ ការ​រៀបចំ​ និង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​។30​   នៅ​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ​ គ​.​ជ​.​ប​ ធ្វើ​បច្ចុប្បន្នភាព​បញ្ជី​ឈ្មោះ​អ្នកបោះឆ្នោត​ និង​កំណត់​ឯកសារ​ ដែល​ត្រូវការ​ចាំបាច់​ដើម្បី​បង្ហាញ​ពី​អត្តសញ្ញាណ​អ្នកបោះឆ្នោត​ ដោយ​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រាកដ​ថា​ ប្រជាពលរដ្ឋ​គ្រប់​អាយុ​បោះ​ឆ្នោត​អាច​ចូលរួម​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​។​ លើស​ពី​នេះ​ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ​បោះ​ឆ្នោត​ គ​.​ជ​.​ប​ មើល​ខុស​ត្រូវ​លើ​ដំណើរការ​បោះ​ឆ្នោត​ នៅ​តាម​ការិយាល័យ​បោះ​ឆ្នោត​ និង​ដោះស្រាយ​បណ្តឹង​បោះ​ឆ្នោត​។​ ការ​រៀបចំ​ និង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ នៃ​ គ​.​ជ​.​ប​ ត្រូវ​បាន​កំណត់​ នៅ​ក្នុង​http://www.national-assembly.org.kh/tv/kh/ViewLawFile.aspx?LawDID=462 និង​ច្បាប់បោះឆ្នោត​។​

ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៩៨​មក​ រាល់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ទាំងអស់​ ត្រូវ​បាន​មើល​ខុស​ត្រូវ​ដោយ​ គ​.​ជ​.​ប​។​31 ស្ថាប័ន​បោះ​ឆ្នោត​នេះ​ ក៏​ទទួល​រង​ការ​រិះគន់​ជា​ច្រើន​ពី​គណបក្សប្រឆាំង​ អង្គការ​ឃ្លាំមើល​ការ​បោះ​ឆ្នោត​32 និង​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ រាប់​បញ្ចូល​ទាំង​ សភា​សហភាព​ អឺរ៉ុប33​ និង​ ការិយាល័យ​ឧត្តមស្នងការ​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​សិ​ទិ្ធ​មនុស្ស​34ផង​ដែរ​ នៅ​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ​។​ ការ​រិះគន់​ទាំងនោះ​ រួម​មាន​ស្ថាប័ន​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ខ្វះ​ ឯករាជ្យ​ភាព​ លំអៀង​ទៅ​រក​គណបក្សកាន់អំណាច​ និង​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ទន់ខ្សោយ​ មាន​លក្ខណៈ​ជា​ប្រព័ន្ធ​ ដែល​អនុគ្រោះ​គណបក្សកាន់អំណាច​។​ ជា​លទ្ធផល​នៃ​កិច្ច​ព្រម​ ព្រៀង​នយោបាយ​ ខែកក្កដា​ ឆ្នាំ​២០១៤​ រវាង​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​ និង​ ប្រជាជន​កម្ពុជា​ គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​សារ​ជា​ថ្មី​ ដោយ​មាន​សមាសភាព​សមាជិក​របស់​ខ្លួន​ ៤​រូប​ជ្រើសរើស​ដោយ​គណបក្ស​នីមួយៗ​ និង​ សមាជិក​ទី​៩​ ត្រូវ​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ ដោយ​គណបក្ស​ទាំង​សងខាង​។​35  

ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​ (​ក​.​ប​.​ធ​)

ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ គឺជា​ស្ថាប័ន​កំពូល​របស់​ជាតិ​ ដែល​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​។​ ក្រុមប្រឹក្សា​នេះ​ ទើបតែ​ចាប់​ដំណើរការ​សកម្មភាព​របស់​ខ្លួន​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨​ ដំណាលគ្នា​ជាមួយនឹង​ព្រឹទ្ធសភា​ ហើយ​ចាប់ពី​ពេល​នោះ​មក​ ក៏​បាន​ ក្លាយជា​សមាជិក​ នៃ​សមាគម​តុលាការ​ធម្មនុញ្ញ​ប្រើប្រាស់​ភាសា​បារាំង​។​36  ស្ថាប័ន​កំពូល​នេះ​ មាន​សមាជិក​ ៩​រូប​ ដែល​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ដោយ​ ព្រះមហាក្សត្រ​ (​ប្រមុខរដ្ឋ​)​ រដ្ឋសភា​ និង​ ឧត្តម​ក្រុមប្រឹក្សា​នៃ​អង្គចៅក្រម​ សម្រាប់​សម្រាប់​អាណត្តិ​ ៩​ឆ្នាំ​។​37  ការ​រៀបចំ​ និង​ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៃ​ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​ ត្រូវ​បាន​កណ​ត់​នៅ​ក្នុង​ច្បាប់​ រីឯ​នីតិវិធី​ដំណើរការ​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​ មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង​។38​ 

​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​បណ្តឹង​ទាក់ទង​នឹង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ និង​ ការ​ចុះបញ្ជី​គណបក្ស​នយោបាយ​ ក្រុមប្រឹក្សា​ដើរតួ​នាទី​ដូច​ជា​តុលាការ​។​ ប្រសិនបើ​សំណើសុំ​ចុះបញ្ជី​ន​គណបក្ស​នយោបាយ​ត្រូវ​បាន​បដិសេធ​ដោយ​ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ គណបក្ស​នយោបាយ​ អាច​ដាក់​បណ្តឹង​ប្រឆាំង​នឹង​សេចក្តីសម្រេច​របស់​ក្រសួង​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​ ដែល​នឹង​ត្រូវ​សម្រេចសេចក្តី​លើ​សំណុំរឿង​នេះ​ ក្នុង​រយៈពេល​ ៣០​ថ្ងៃ​ យ៉ាង​យូរ​។​39  នៅ​ក្នុង​រយៈពេល​ ៧​ថ្ងៃ​ បន្ទាប់​ពី​ថ្ងៃ​បាន​ទទួល​ដំណឹង​ ការ​បដិសេធ​ការ​ចុះបញ្ជី​បេ្ខ​ភាព​គណបក្ស​ ឬ​បេក្ខជន​គណបក្ស​ ដោយ​ គ​.​ជ​.​ប​ អាច​នឹង​ប្តឹង​ឧទ្ធរណ៍​ទៅ​ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​ផង​ដែរ​។​40  ក្រៅពី​នេះ​ បណ្តឹង​បោះ​ឆ្នោត​អាច​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ក្រុមប្រឹក្សា​ផង​ដែរ​ បើ​មានកម្ម​វត្ថុ​ទាក់ទង​នឹង​បញ្ជី​ដំបូង​ចុះ​ឈ្មោះ​អ្នកបោះឆ្នោត​ យុទ្ធនាការ​បោះ​ឆ្នោត​ និង​លទ្ធផល​បណ្តោះអាសន្ន​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​។41​  នៅ​គ្រប់​ករណី​ទាំងអស់​ ក្រុមប្រឹក្សា​សម្រេចសេចក្តី​បិទផ្លូវ​តវ៉ា​ ហើយ​សេចក្តីសម្រេច​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​មាន​អានុភាព​ចាប់បង្ខំ​ ទៅ​លើ​គ្រប់​អំណាច​រដ្ឋ​ទាំងអស់​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​។42

ការ​ឃ្លាំមើល​ និង​ការ​វាយតម្លៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​

ការ​សង្កេត​ការ​ និង​ការ​វាយតម្លៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ កើត​មាន​ឡើង​ទាំង​នៅ​ក្នុង​ និង​រវាង​ឆ្នាំ​បោះ​ឆ្នោត​។​ គណបក្ស​នយោបាយ​ និង​អង្គការ​មួយ​ចំនួន​ ចូលរួម​យ៉ាង​សកម្ម​ នៅ​ក្នុង​ការ​ជម្រុញ​ឱ្យ​មាន​តម្លាភាព​ អ​ព្យា​ក្រឹត្យ​ភាព​ និង​ភាព​ត្រឹមត្រូវ​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ រីឯ​ស្ថាប័ន​ផ្សេង​ទៀត​ តាមដាន​ពី​ការ​បំពេញ​កិច្ចការ​របស់​គណបក្ស​នយោបាយ​ឈ្នះ​ឆ្នោត​ និង​បេក្ខជន​តំណាងរាស្ត្រ​របស់​ពួក​គេ​ នៅ​ក្នុង​សភា​ និង​រាជរដ្ឋាភិបាល​ នៅ​ក្នុងអំឡុងពេល​ក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​។​ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ ឆ្នាំ​បោះ​ឆ្នោត​ទំនងជា​ឆ្នាំ​មមាញឹក​បំផុត​របស់​ពួក​គេ​។​

តាម​ច្បាប់​ គណបក្ស​នយោបាយ​ អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល​ សមាគម​ និង​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ អាច​ចូលរួម​តាម​ឃ្លាំមើល​ការ​រៀបចំ​ និង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​មូលដ្ឋាន​ និង​ជាតិ​។​ ខណៈ​ដែល​គណបក្ស​នយោបាយ​អាច​ចាត់តាំង​ភ្នាក់ងារ​របស់​ខ្លួន​ ទៅ​សង្កេតការណ៍​បោះ​ឆ្នោត​ គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ (​គ​.​ជ​.​ប​)​ ត្រូវ​អញ្ជើញ​តំណាង​អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល​អន្តរជាតិ​ មក​ពី​បណ្តា​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ មក​សង្កេតការណ៍​ដំណើរការ​ និង​លទ្ធផល​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​។43​  គ​.​ជ​.​ប​ អាច​អនុម័ត​បទបញ្ជារ​សម្រាប់​ភ្នាក់ងារ​គណបក្ស​នយោបាយ​ និង​អ្នក​សង្កេតការណ៍​ ស្រប​តាម​ច្បាប់​។​44

​គណបក្ស​នយោបាយ​ អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល​ សមាគម​ និង​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ខ្លះ​ ដែល​ចូលរួម​តាម​ឃ្លាំមើល​ការ​បោះ​ឆ្នោត​  ត្រូវ​បាន​ស្រង់​ដាក់​ក្នុង​បញ្ជី​ខាងក្រោម​។​ បញ្ជី​នេះ​ មិនមែន​ជា​បញ្ជី​ពេញលេញ​ស្តី​ពី​គណបក្ស​នយោបាយ​ អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល​ សមាគម​ និង​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ ដែល​ចូលរួម​តាម​ឃ្លាំមើល​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទេ​។​  

គណបក្សនយោបាយ 

អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល អង្គការអន្តរជាតិ និងសមាគម

ទាក់ទងនឹងការបោះឆ្នោត

បច្ចុប្បន្នភាពចុងក្រោយ​ ២២ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៥

ឯកសារយោង

  • 1. សហភាពអន្តរសភា. “សភាកម្ពុជា៖ សភាធម្មនុញ្ញ.” ចូលអាននៅថ្ងៃទី ២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2051_93.htm
  • 2. បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុងនៃរដ្ឋសភា, មាត្រា ៦ថ្មី។ រដ្ឋសភា. “បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុងនៃរដ្ឋសភា នីតិកាលទី៥.” ចូលអាននៅថ្ងៃទី ២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.nac.org.kh/group-article/29
  • 3. មាស សុខជា. “ស ខេង នឹងក្លាយជាមេដឹកនាំមតិភាគច្រើននៅក្នុងរដ្ឋសភា.” ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃទី ២២ ខែ មករា ឆ្នាំ២០១៥. ចូលអាននៅថ្ងៃទី ១៦ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៥។
  • 4. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្ត (ឆ្នាំ២០១៥), មាត្រា ១៣៨។
  • 5. ច្បាប់ធម្មនុញ្ញស្តីពីវិសោធនកម្មមាត្រា ៧៦ និងគ្រប់មាត្រានៃជំពូកទី១៥ថ្មី ដល់ជំពូកទី១៦ថ្មី នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ (ឆ្នាំ២០១៤)។ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ. “ឯកសារច្បាប់.” ចូលអាននៅថ្ងៃទី ២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.national-assembly.org.kh/tv/kh/ViewLawFile.aspx?LawDID=462
  • 6. ច្បាប់ស្តីពីការរៀបចំនិងការប្រព្រឹត្តទៅ នៃគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (ឆ្នាំ២០១៥)។ គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត. “ច្បាប់បោះឆ្នោត.” ចូលអាននៅថ្ងៃទី ២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.necelect.org.kh/nec_khmer/index.php?option=com_content&view=article&id=1506&Itemid=438
  • 7. រដ្ឋធម្មនុញ្ញ, មាត្រា៣៤ថ្មី។
  • 8. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិករដ្ឋសភា (២០១៥), មាត្រា៥។
  • 9. ដូចខាងដើម មាត្រា២៣។
  • 10. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិករដ្ឋសភា (២០១៥), មាត្រា៥។
  • 11. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិកព្រឹទ្ធសភា (២០០៥), មាត្រា៩។
  • 12. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ (២០០១), មាត្រា២។
  • 13. រដ្ឋធម្មនុញ្ញ, មាត្រា៧៦ថ្មី និងមាត្រា ៩៩ថ្មី។
  • 14. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិករដ្ឋសភា (២០១៥), មាត្រា៦។
  • 15. ច្បាប់ស្តីពីគណបក្សនយោបាយ (១៩៩៧), មាត្រា ៩ និងមាត្រា១៩-២០។
  • 16. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិករដ្ឋសភា (២០១៥), មាត្រា២៣-៣៧។
  • 17. សហភាពអន្តរសភា. “សភាកម្ពុជា៖ សភាធម្មនុញ្ញ.” ចូលអាននៅថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2051_93.htm
  • 18. ខុមហ្រ្វែល. របាយការណ៍ចុងក្រោយ៖ ការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ១៩៩៨ នៅប្រទេសកម្ពុជា. រាជធានីភ្នំពេញ: ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៩ ទំព័រទី ១៥។ ចូលអាននៅថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥។ https://comfrel.org/english/final-report-on-1998-national-assembly-election-in-cambodia/
  • 19. គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត. “ឈ្មោះ និងអាសយដ្ឋានគណបក្សនយោបាយ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិករដ្ឋសភា នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣”។ ចូលអាននៅថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.necelect.org.kh/nec_khmer/index.php?option=com_content&view=article&id=1091&Itemid=348
  • 20. សហភាពអន្តរសភា. “សភាកម្ពុជា៖ សភាធម្មនុញ្ញ.” ចូលអាននៅថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2051_93.htm
  • 21. គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប). “បញ្ជីឈ្មោះបេក្ខជនជាប់ឆ្នោតតំណាងរាស្រ្ត នីតិកាលទី៥នៃរដ្ឋសភា ពីចាស់ ទៅក្មេង.” ចូលអាននៅថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.necelect.org.kh/nec_khmer/images/stories/Results/2013/05-The%20official%20results%20of%20the%20elections.pdf
  • 22. រដ្ឋធម្មនុញ្ញ, មាត្រា៥១ថ្មី។
  • 23. ខុមហ្រ្វែល. ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តឆ្នាំ២០១៣៖ ការវាយតំលៃនិងរបាយការណ៍ចុងក្រោយ. រាជធានីភ្នំពេញ: ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៣ ទំព័រ១០១-១០៥។ ចូលអាននៅថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥។ https://comfrel.org/english/2013-national-assembly-elections-final-assessment-and-report/
  • 24. មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (ម.ស.ម.ក). “សេចក្តីកំណត់សង្ខេប របស់ ម.ស.ម.ក៖ កំណែទម្រង់នយោបាយ និងការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣.” ចូលអាននៅថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.cchrcambodia.org/admin/media/analysis/analysis/english/2013_02_11_CCHR%20Briefing%20Note%20Electoral%20and%20Political%20Reform_Eng_u.pdf
  • 25. រដ្ឋធម្មនុញ្ញ, មាត្រា៧៨ និងមាត្រា ១០២ថ្មី ។
  • 26. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិករដ្ឋសភា (២០១៥), មាត្រា ១៣៩។ ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិកព្រឹទ្ធសភា (២០០៥), មាត្រា៣១។
  • 27. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ (២០០១), មាត្រា៣។ ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ (២០០៨), មាត្រា២។
  • 28. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិកព្រឹទ្ធសភា (២០០៥), មាត្រា១១។ ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ (២០០៨), មាត្រា២៧។
  • 29. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិកព្រឹទ្ធសភា (២០០៥), មាត្រា១១។ ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ (២០០៨), មាត្រា៥ និងមាត្រា៧២។ ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ (២០០១), មាត្រា១៧៣។
  • 30. ច្បាប់ស្តីពីការរៀបចំនិងការប្រព្រឹត្តទៅនៃគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (២០១៥)។ គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប). “ឯកសារច្បាប់: ច្បាប់បោះឆ្នោត.” ចូលអាននៅថ្ងៃទី ៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥។
  • 31. មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (ម.ស.ម.ក). “សេចក្តីកំណត់សង្ខេប របស់ ម.ស.ម.ក៖ កំណែទម្រង់នយោបាយ និងការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣.” ចូលអាននៅថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.cchrcambodia.org/admin/media/analysis/analysis/english/2013_02_11_CCHR%20Briefing%20Note%20Electoral%20and%20Political%20Reform_Eng_u.pdf
  • 32. ឃួន ណារឹម. “អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលស្នើឱ្យមានកំណែទម្រង់បញ្ជីឈ្មោះបោះឆ្នោត សម្រាប់ការបោះឆ្នោតនៅពេលខាងមុខ.” ឌឺខេមបូឌាដេលី ចុះថ្ងៃទី ៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៤។ ចូលអាននៅថ្ងៃទី ២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.cambodiadaily.com/news/ngos-call-for-vote-reform-new-election-50066/
  • 33. គង់ សុធារិទ្ធិ. “សភាអឺរុបស្នើឱ្យការស៊ើបអង្កើតលើការបោះឆ្នោតកាលពីខែកក្កដា.” វីអូអេ ខ្មែរ. ចុះថ្ងៃទី ២១ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៤ ។ ចូលអាននៅថ្ងៃទី ២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.voacambodia.com/content/eu-parliament-calls-for-investigation-of-cambodia-july-election/1833952.html.
  • 34. ឡូរែន ក្លូឌឺ. “តំណាងសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ ស៊ូប៊ែឌីនិយាយថា កំណែទម្រង់ការបោះ ឆ្នោតមិនគ្រប់គ្រាន់.” ឌឺខេមបូឌាដេលី ចុះថ្ងៃទី ២០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៣។ ចូលអាននៅថ្ងៃទី ២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.cambodiadaily.com/elections/un-rights-envoy-subedi-says-electoral-reform-inadequate-40195/
  • 35. ចូស៊ូ លីប. “តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំងនៃប្រទេសកម្ពុជា ធ្វើសម្បថមុនកាន់តំណែង.” វិទ្យុអាស៊ីសេរី ចុះថ្ងៃទី ៥ ខែ សីហា ឆ្នាំ២០១៤។ ចូលអាននៅថ្ងៃទី ២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.rfa.org/english/news/cambodia/oath-08052014172933.html
  • 36. ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ. “អ្វីទៅជា ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ?” ចូលអាននៅថ្ងៃទី ៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥។ http://www.ccc.gov.kh/whatisccc_en.php
  • 37. ច្បាប់ស្តីពីវិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីការរៀបចំ និងការប្រព្រឹត្តទៅនៃក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ (២០០៧), មាត្រា៣ថ្មី។
  • 38. ដូចខាងដើម, មាត្រា ១២ថ្មី។
  • 39. ច្បាប់ស្តីពីគណបក្សនយោបាយ (១៩៩៧), មាត្រា២៥។
  • 40. ច្បាប់ស្តីពីការរៀបចំ និងការប្រព្រឹត្តទៅនៃក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ (១៩៩៨), មាត្រា២៦។
  • 41. ដូចខាងដើម។ ច្បាប់ស្តីពីវិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីការរៀបចំ និងការប្រព្រឹត្តទៅនៃក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ (២០០៧), មាត្រា២៥ថ្មី និង មាត្រា២៧ថ្មី។
  • 42. ដូចខាងដើម, មាត្រា៣៤ថ្មី។ ។
  • 43. ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិករដ្ឋសភា (២០១៥), មាត្រា ៧, មាត្រា ១០ និង មាត្រា ២១។
  • 44. ដូចខាងដើម, មាត្រា២២។
ទំនាក់ទំនងយើងខ្ញុំ

ទំនាក់ទំនងយើងខ្ញុំ

បើលោកអ្នកមានសំនួរទាក់ទងនឹងខ្លឹមសារផ្សាយនៅលើគេហទំព័រ Open Development Cambodia (ODC)? យើងខ្ញុំ​នឹង​ឆ្លើយ​តប​​ដោយ​ក្តី​រីក​រាយ។

តើអ្នកបានឃើញបញ្ហាបច្ចេកទេសណាមួយនៅលើគេហទំព័រOpen Development Cambodia (ODC) ដែរឬទេ?

តើលោកអ្នកយល់យ៉ាងដូចម្តេចដែរចំពោះការងាររបស់អូឌីស៊ី?

តើលោកអ្នកមានឯកសារដែលអាចជួយពង្រីក​គេហទំព័រOpen Development Cambodia (ODC) ដែរ​ឬទេ​?​ យើងខ្ញុំ​នឹង​ធ្វើការ​ត្រួតពិនិត្យ​រាល់​ទិន្នន័យ​អំពី​ផែនទី​ ច្បាប់​ អត្ថបទ​ និង​ ឯកសារ​ដែល​ពុំ​មាននៅ​លើ​គេហទំព័រ​នេះ​ ហើយ​ពិចារណា​បោះផ្សាយ​ទិន្នន័យ​ទាំងនោះ​។​ សូម​មេត្តា​ផ្ញើ​តែ​ឯកសារ​ណា​ដែល​មាន​ជា​សាធារណៈ​ ឬ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ Creative Commons

ឯកសារត្រូវបានលុប
មានបញ្ហា!

កំណត់សម្គាល់៖ Open Development Cambodia (ODC) នឹង​ធ្វើការ​ត្រួតពិនិត្យ​រាល់​ឯកសារ​ដែល​បាន​បញ្ជូន​មក​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់​ ដើម្បី​កំណត់​ភាព​ត្រឹមត្រូវ​ និង​ពាក់ព័ន្ធ​ មុន​ពេលធ្វើការ​បង្ហោះ​ផ្សាយ​។​ រាល់​ឯកសារ​ដែល​បាន​បង្ហោះ​ផ្សាយ​នឹង​ជា​ឯកសារ​ដែល​មាន​ជា​សាធារណៈ​ ឬ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ Creative​ Commons​។​ យើងខ្ញុំ​សូម​អគុណ​សំរាប់​ការ​គាំទ្រ​របស់​លោក​អ្នក​។​

duv82
* ប្រអប់មតិមិនអាចទទេ! មិនអាចបញ្ចូនបាន សូមធ្វើការបញ្ចូនម្តងទៀត! Please add the code correctly​ first.

សូម​អរគុណ​សំរាប់​ការ​ចំនាយ​ពេល​ក្នុង​ការ​ចែក​រំលែក​មក​កាន់​យើងខ្ញុំ!